maandag 1 januari 2018

Wat waren de beste strips en graphic novels van 2017?

Boekenberg
Ik heb de afgelopen maanden weinig boeken besproken, maar dat ligt meer aan mij dan aan het aanbod aan nieuwe stripalbums. Dat was, net als in de voorgaande jaren, enorm. Er waren weken waarin ruim 50 nieuwe titels verschenen. Het is bijna niet bij te houden. En als je alles zou willen kopen wat er verschijnt... moet je een erg goed inkomen hebben.
Voor uitgevers is het uitbrengen van veel boeken in een kleine oplage een manier om risico's te spreiden. Als een van de tien of twintig titels goed loopt is er vrij snel een herdruk geproduceerd en als iets niet goed loopt blijft het verlies beperkt. De vraag is wie er verder baat bij heeft dat de markt met stripboeken wordt overspoeld. De recensent in ieder geval niet. Grote uitgeverijen zijn niet langer bereid om recensie-exemplaren te sturen. Wellicht heb ik daardoor mooie uitgaven gemist, maar mijn algemene indruk is toch, net als vorig jaar dat er wel veel boeken  worden uitgebracht, maar weinig echt goede. Het viel nog niet mee om een top tien samen te stellen van nieuw, vertaald werk.
Alles moet integraal

Nadat de trend een paar jaar geleden rustig op gang kwam lijkt hij niet meer te stuiten. Elke zichzelf respecterende uitgever duikt in de archieven en komt met integrale versies van 'klassiekers'. Er worden kant en klare boeken vertaald uit het Frans (Steven Sterk, Roodbaard, Blueberry), maar er verschijnen ook eigen producties, zoals de integrale Sam van Bosschaert en Legendre, een erg mooi initiatief van Saga, evenals de complete Elno van Jan Vervoort en de Brammetje Bramreeks, beide van Arboris. Helaas zijn er maar weinig reeksen die van het eerste tot het laatste deel even goed zijn en zie je nu al dat de kwaliteit van het werk afneemt, naarmate een aantal integrale reeksen vorderen. Bovendien wordt er nu zo fanatiek in dezelfde vijver gevist dat je bij sommige titels de vraag kunt stellen of ze deze vorm van herwaardering wel echt verdienen. 

Verarming

Verreweg de meeste stripalbum in het Nederlands zijn vertalingen uit het Frans of Engels. Hoogst zelden wordt een Duitse, Italiaanse of Spaanse uitgave vertaald. Juist in deze taalgebieden vinden de laatste jaren interessante ontwikkelingen plaats. In Spanje, Duitsland en (iets minder) Italië stort een nieuwe generatie visuele kunstenaars zich op de graphic novel. Denk aan het succes van Paco Roca in Spanje. Zijn Sporen van het toeval is een van de weinige vertaalde graphic novels van het afgelopen jaar. De graphic novel is als vorm van grafisch vertellen nog springlevend over de grenzen, maar het aanbod in het Nederlands neemt steeds verder af. Dat is jammer.
Nederland - Belgie: 1-0

Als we kijken naar het oorspronkelijk Nederlandstalige werk valt op dat het mooiste dit keer uit Nederland komt met boeken van Peter van Dongen, Willem Ritstier, Frenk Meeuwsen en Marcel Ruijters om er een paar te noemen. De Vlamingen lijken zich drukker te maken om de zoveelste remake van Suske en Wiske of een SF-versie van de Rode Ridder dan om een goede graphic novel. Alleen uitgeverij Bries gaat tegen de verdrukking in door met een eigenwijs uitgavenbeleid dat leidt tot prachtige boeken zoals Papa Zorglu van Simon Spruyt en Een boek waarmee men vrienden maakt, de grafische tour de force van Lukas Verstraete.

Net als vorige jaren heb ik de utgaven waar ik zelf het meeste plezier aan heb beleefd op een rijtje gezet voor je, verdeeld in enkele categorieën: de beste oorspronkelijk Nederlandstalige boeken, de beste vertaalde boeken, de mooiste integralen, de beste niet vertaalde boeken en een aantal uitgaven die ik om de een of andere reden bijzonder vond. Dit zijn ze. 
Beste oorspronkelijk Nederlandstalige boeken

 1. Familieziek van Peter van Dongen en Adriaan van Dis (Scratch). Door Peter van Dongen prachtig in beeld gebracht verhaal van een van Nederlands belangrijkste schrijvers.
2. Wills kracht van Willem Ritstier (SubQ). Op een indringende en ontroerende manier beschrijft Willem Ritstier hoe hij de jaren heeft beleefd waarin zijn vrouw leed aan borstkanker.
3. Zen zonder meester van Frenk Meeuwsen (Sherpa). In korte hoofdstukken schrijft Meeuwsen over zijn leven en over zen... zonder meester.
4. Zon van Wilbert van der Steen (Blloan). Een fraai in beeld gebracht verhaal over de eigenaar van een familiebedrijf, zijn twee dochters en een bastaardzoon.
5. Papa Zorglu van Simon Spruyt (Bries). Een kleurrijk album (in veel opzichten) met een bizarre combinatie van scheppingsverhaal, middeleeuwse heiligenlegende en sprookje.

6. Dode varkers van Ben Vranken (Xtra). Zeer compleet overzicht en mooi vormgegeven van het werk van een stripmaker die al tientallen jaren zijn eigen(wijze)  koers vaart.
7. Canciones van Tobias Tak (Scratch). Op een volstrekt eigen wijze bewerkte Tobias Tak gedichten van Garcia Lorca tot korte stripverhaaltjes.
8. Iedereen op Claudia van Sam Peeters (Scratch). Een prachtig vormgegeven uitgave met grafisch heel sterk, uiterst helder en toch gedetailleerd tekenwerk dat bij iedere keer bekijken weer nieuwe details prijsgeeft.
9. Wolven van Ward Zwart en Enzo Smits (Bries). Smits en Zwart leggen niets uit, maar registreren en creëren een sfeer die je als lezer niet loslaat en onder de huid kruipt.
10. Het 9e eiland van Marcel Ruijters (Sherpa). Een idioot verhaal vol met originele vondsten en min of meer serieuze verhandelingen over het medium strip.

Beste vertaalde boeken

1. La Casa van Paco Roca (Soul food comics). Een prachtig verhaal waarin drie mensen herinneringen ophalen aan hun overleden vader.
2. Het verslag van Brodeck door Manu Larcenet (Blloan). Wat je hier voorgezet wordt is geen gemakkelijke kost, het verhaal wordt traag verteld, is somber en complex, maar o, wat is het mooi en meeslepend.
3, Waar gaan de mieren heen? van Michel Plessix.  Vlak voor zijn overlijden verscheen van Michel Plessix dit oosterse sprookje over een jongen en een pratende geit waarin terloops allerlei levenswijsheid en grote thema's zoals liefde, hebzucht en het doel van je leven voorbijkomen.
4. Nick Cave, Mercy on me van Reinhard Kleist Scratch Books). Geen biografie, maar eerder een eerbetoon aan Nick Cave, de man en zijn muziek. En Kleist gaat met ieder boek mooier tekenen.
5. Gegijzeld van Guy Delisle (Scratch Books). Guy Delisle is erin geslaagd om een meeslepend verhaal te maken dat je er als  lezer bijna tastbaar bewust van maakt hoe het voelt om in een situatie van totale onzekerheid te verkeren.
6.Had meneer nog iets gewenst? van Virginie Augustin en Hubert (Blloan). Een mooi, gelaagd sprookje voor volwassenen over een man die ten onder gaat aan zijn lust. Het einde is hartverscheurend.
7.Ik, moordenaar van Keko en Altarriba (Scratch Books). Een gruwelijke graphic novel in zwart-wit met bloedrode accenten over een man die moorden als lkunstvorm beschouwt.
8.Een zus van Bastien Vives (Casterman).  Een gevoelig en integer verhaal over twee jonge mensen en hun eerste seksuele verkenninhen.
9.Sporen van het toeval van Paco Roca (Soul food Comics). Veelgeroemde graphic novel over een vergeten hoofdstuk uit de Tweede Wereldoorlog, de rol die Spanjaarden speelden bij de bevrijding van Parijs.
10.De hemel boven het Louvre van Bernard Hislaire  (Zet El).Een krachtig verhaal over David, de schilder van de Franse Revolutie, maar ook een essay over de kracht van kunst, mooi in beelden verteld door Hislaire.


De beste integralen en herdrukken

1.Mister Blueberry en Schaduwen over Tombstone  van Giraud en Charlier (Sherpa). Perfect verzorgde herdruk in zwart-wit van de eerste delen van de laatste Blueberry-cyclus.
2.Guust chronologisch van Franquin en Jidéhem (Dupuis).  De definitieve bundeling van alle Guusttekeningen in een serie op groot formaat.
3.Hee, Nick, droom je? Integraal van Hermann (Saga). Een charmant buitenbeentje in het oeuvre van Hermann krijgt herwaardering.
4.Steven Sterk integraal van Peyo en Walthery (Lombard) Peyo's antwoord op Superman.  Met recht een klassieker van de Europese strip.
5.Sam integraal van Jan Bosschaert en Marc Legendre (Saga). Een fraaie eigen productie van Saga met de complete heruitgave van een van de leukste Vlaamse reeksen ooit.
6.Wat is het heelal toch klein en De ogen van de kat van Moebius (sherpa). Korte verhalen en een tekstloos experiment van Jean Girauds alter ego. Eerste twee delen in de ultieme reeks verzameld werk van Moebius.
7.Roze Bottel integraal van Dany en Greg (Saga). Briljante satire met spitse dialogen en sprookjesachtig tekenwerk. Dit was echt een mooie reeks.
8.De complete Elno van Jan Vervoort (Arboris) Vervoort was een van de belangrijkste Nederlandse navolgers van Hergé. In zijn klare lijn tekende en schreef hij drie verhalen voor Eppo die de tand des tijds hebben doorstaan, nu gebundeld in een goed verzorgde uitgave.
9.De macht der onschuldigen van Hirn en Brunschwig (Saga). Herdruk in 1 band van een moderne klassieker met een actueel  thema (inclusief het nooit vertaalde vijfde deel). Een andere uitstekende niet vertaalde thriller van deze auteurs werd dit jaar ook als een dikke bundel uitgebracht: De lach van de clown.
10.The complete Crepax 2: The time eater van Guido Crepax (Fantagraphic Books) Een dik en zwaar boek met als thema science fiction. Vierhonderd pagina's Valentina.

Vijf boeken die vertaald zouden moeten worden


1. Fun van Paolo Bacilieri (Selmade hero). Een intelligente graphic novel over de geschiedenis van het kruiswoordraadsel en nog veel meer.
2.My brothers husband van Gengoroh Tagame (Pantheon). Een hartverwarmend en soms hartverscheurend verhaal over gescheiden ouders, homo-ouderschap, coming out en (volgens Tagame zelf) vooral over familie.
3.Haddon Hall van Nejib (Selfmade hero). Graphic novel over de jaren waarin David Jones David Bowie werd.
4.Alone/Tout Seul van Chaboute (Simon & Shuster/Vents d'ouest) Klein en simpel, maar meesterlijk verteld verhaal over een oude man die alleen woont in een vuurtoren op een afgelegen eiland.
5.The interview van Manuele Fior (Fantagraphic books). Origineel science fictionverhaal van een reizende ster in Italië.

Vijf bijzondere boeken

1. Een boek waarmee men vrienden maakt van Lukas Verstraete (Bries) Grafische tour de force op groot formaat, waarmee Verstraete dankzij geslaagde crowdfunding kon debuteren.
2.Incubator van Hans Lyklema (Palmslag). Mooie wereldwijde bloemlezing van werk van studenten die een opleiding tot stripmaker volgen aan verschillende scholen.
3.Bible of filth van Robert Crumb (Scratch) Mooi als zakbijbel uitgevoerd boekje met Crumbs smerigste tekeningen.
4.Spanish Fever van Santiago Garcia (Fantagraphic books). Een interessante bundel met werk van de jongste generatie Spaanse stripmakers.
5.New York Boek (Scratch) Een fijne nieuwe bundel met tekeningen van Joost Swarte die hij maakte voor The New Yorker.